16/1/1991
Ο χώρος της Παιδείας στον τόπο μας βασανίζεται από χρόνια προβλήματα, δεκαετίες τώρα. Αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί. Τα προβλήματα που ζούμε και αντιμετωπίζουμε εμείς οι μαθητές απαιτούν άμεσες και ριζοσπαστικές λύσεις, τώρα. Γι’ αυτό και είχαμε συμμετάσχει στο μαθητικό κίνημα με την κατάληψη του σχολείου μας. Τώρα όμως, είναι ώρα για διάλογο…
© Συντονιστικό Μαθητών / flickr
Το κείμενο αυτό είναι μια διακήρυξη των αιτημάτων μας. Συγχωρήστε μας κ. Υπουργέ της Παιδείας, για την πιθανή ασάφεια του κειμένου. Πιθανόν, μάλιστα, ορισμένα από τα αιτήματά μας να μην είναι με ακρίβεια διατυπωμένα. Παιδιά είμαστε άλλωστε και όχι επιστήμονες.
Αρχίζοντας, θα θέλαμε να σας εξηγήσουμε τους λόγους που μας είχαν ωθήσει στο να καταλάβουμε το σχολείο μας, πριν λίγο καιρό. Καταρχάς, θα πρέπει να έχετε αντιληφθεί, και αν όχι σας το λέμε εμείς, ότι, ενώ ο σκοπός του σχολείου είναι να μορφώνει και να πλάθει ολοκληρωμένες προσωπικότητες, κάτι το αφάνταστα ευχάριστο τόσο για τους διδασκομένους όσο και για τους διδάσκοντες, το σχολείο έχει καταντήσει σήμερα, μια πραγματική φυλακή της νεολαίας: Σηκωνόμαστε το πρωί για να πάμε σε ένα δυσάρεστο μέρος, όπου θα ξανακοιμηθούμε όρθιοι ακούγοντας τους ατέλειωτους μονολόγους των καθηγητών μας, είτε πρόκειται για μάθημα θετικών επιστημών, είτε για μάθημα θεωρητικής κατευθύνσεως. Μετά θα γυρίσουμε σπίτι, όπου θα προσπαθήσουμε ν’ απομνημονεύσουμε σελίδες επί σελίδων, κανόνες επί κανόνων, ορισμούς επί ορισμών, μεθόδους και λύσεις ασκήσεων - και όλ’ αυτά για τη μόρφωσή μας, υποτίθεται. Κατόπιν, οι περισσότεροι από εμάς, θα σπαταλήσουμε ώρες πολλές στη διάρκεια της εβδομάδας στα φροντιστήρια, για περαιτέρω εξάσκηση ( 
(βλ. απομνημόνευση μεθόδων, λύσεων, ιδεών, κτλ, κτλ). Όλ’ αυτά για να μπορέσουμε την επόμενη μέρα, μήνα, χρόνο, ν’ αποδείξουμε στον καθηγητή μας (ή στον εξεταστή μας, αν πρόκειται για τις εξετάσεις) τι ικανά κασετόφωνα ή τι καλοί παπαγάλοι είμαστε.
Που είναι η μόρφωση και η μορφοποίηση προσωπικοτήτων και συνειδήσεων; Αλλά φαίνεται ότι η κοινωνία δε θέλει Ανθρώπους για μέλη της, παρά πειθήνιες μηχανές, χωρίς σκέψη αυτόνομη, χωρίς ηθική, χωρίς προσωπικότητα. Ε, όχι! Φτάνει πια! Η Πολιτεία πρέπει ν’ αναλάβει επιτέλους τις ευθύνες της και να αναμορφώσει, να αναβαθμίσει τη φρικτή αυτή Παιδεία που παρέχει στους πολίτες της.
Η κρίση στην Παιδεία είναι, κατά τη γνώμη μας, και κρίση της κοινωνίας της ίδιας. Που είναι οι υπεύθυνοι πολίτες της, οι φιλόπονοι εργάτες της, οι διακεκριμένοι ηγέτες της; Πουθενά! Αφού το σχολείο δε βγάζει τέτοιους πολίτες. Και πώς να βγάλει όταν το μόνο που διδάσκονται οι μαθητές είναι είτε υποταγή, είτε αναρχία και ασυδοσία. Γιατί, βέβαια, για σεβασμό στα σχολεία δεν μπορούμε να μιλάμε. Και πώς να σεβαστεί ο μαθητής το δάσκαλο, όταν δε σέβεται τον ίδιο του τον εαυτό. Που είναι η παιδαγωγική των δασκάλων μας, που θα μας οδηγήσει στην αυτογνωσία και στον αυτοέλεγχο; Δεν μπορούμε, φυσικά, να μιλάμε για παιδαγωγούς καθηγητές, όταν τα παιδαγωγικά τους μέσα είναι η αποβολή, ο υποβιβασμός και εξευτελισμός του μαθητή, ή, στο άλλο άκρο, η πλήρης αδιαφορία προς το μαθητή. Κι εδώ έκανε το λάθος ο κ. Κοντογιαννόπουλος, όταν προσπάθησε να επιβάλει έναν αυταρχικό έλεγχο στους μαθητές, καθιστώντας τους καθηγητές τροχονόμους, ή, καλύτερα, παιδονόμους. Αν είναι δυνατόν! Ο σεβασμός δεν επιβάλλεται, κατακτιέται.
Δε θα υπήρχε όμως, λόγος για την ύπαρξη οποιουδήποτε “παιδαγωγικού ελέγχου” αν το μάθημα ήταν πραγματικά ενδιαφέρον για τους μαθητές, αν η πραγματική διασκέδαση και ψυχαγωγία γινόταν μέσα στο σχολείο και όχι έξω απ’ αυτό, όπως γίνεται τώρα. Κατηγορούνται οι κοπανατζήδες για ανευθυνότητα και για χίλια δυο άλλα πράγματα. Ποτέ όμως, δεν είδαν οι κατήγοροι το σχολικό περιβάλλον, ποτέ δεν μπήκαν στη θέση αυτού του δύσμοιρου όντος που λέγεται μαθητής. Πώς να κάτσει ένας μαθητής για μάθημα, ένα παιδί γεμάτο ζωντάνια, όταν το μάθημα συντελείται στην απομνημόνευση και στην απαγγελία χωρίων ενός απαίσιου βιβλίου (σχολικό εγχειρίδιο κατ’ ευφημισμόν), που ούτε αυτό καν δεν μπορεί να τραβήξει το ενδιαφέρον του. Πώς να κάτσει αυτός ο μαθητής σε ένα κτήριο βρώμικο, κατεστραμμένο, χωρίς εργαστήρια και υποδομή ώστε το μάθημα να γίνει κάπως καλύτερο; “Εσείς τα χαλάτε τα σχολεία”, αναφωνούν οι σοφοί της Παιδείας. Μα αφού το σχολείο είναι πλέον αντικείμενο μίσους από τα παιδιά, αφού δεν εμπνέει πλέον δημιουργικότητα ή ευθύνη και σεβασμό. Προτείνεται το αντεπιχείρημα ότι, “αν δε θες, μην έρχεσαι σχολείο”. Πώς να κάτσει όμως, σπίτι ο μαθητής όταν η νοοτροπία της ελληνικής κοινωνίας επιβάλλει να “μορφωθείς” και να πας στο Πανεπιστήμιο;
Αυτά και πολλά άλλα μας είχαν ωθήσει να καταλάβουμε το σχολείο μας. Ελπίζουμε ότι εσείς κ. Σουφλιά, θα έχετε την τιμή της Ιστορίας ως ο Υπουργός Παιδείας που εγκαινίασε έναν πραγματικό και ουσιαστικό διάλογο. Ελπίζουμε πως θα είστε αυτός ο υπουργός που θα βάλει τις βάσεις για την αναβάθμιση, εκσυγχρονισμό και πρόοδο της Παιδείας στον τόπο μας. Προειδοποιούμε όμως, πως, αν αμελήσετε και αναβάλετε το διάλογο καθώς και την επίλυση των προβλημάτων της Παιδείας για το μέλλον, οι συνέπειες στην ελληνική κοινωνία του αύριο θα είναι καταστροφικές. Ας μη ξεχνάμε ότι η Ενωμένη Ευρώπη έρχεται, χωρίς όμως, να έχει αναγκαστικά τις αγκαλιές της ανοιχτές. Η υποβάθμιση της Παιδείας σήμερα, θα σήμαινε την εξαφάνιση ενός έθνους αύριο. Όπως εύστοχα είχε παρατηρήσει ο κ. Γιώργος Δημητριάδης, τα τρένα της εκβιομηχάνισης και της τεχνολογίας τα χάσαμε προ πολλού. Ας μη χάσουμε και το τρένο του πνεύματος. Με αυτό διακριθήκαμε στην υφήλιο και γι’ αυτό είμαστε γνωστοί ως έθνος. Ας μη χάσουμε και το πνεύμα. Θα ήταν το τέλος μας…
Συνοψίζοντας:
Αξιώνουμε την άμεση ικανοποίηση των εξής αιτημάτων:
- Την κατάργηση του εξωσχολικού ελέγχου και όχι απλώς την αναστολή της εν λόγω διάταξης των νέων Προεδρικών Διαταγμάτων.
- Την επαναλειτουργία των Μεταλυκειακών Προπαρασκευαστικών Κέντρων. Έστω κι αν ο θεσμός ήταν φθίνων, η ευθανασία δεν δικαιολογείται σε καμία περίπτωση. Η Πολιτεία έπρεπε να μεριμνήσει για τη βελτίωση και εξυγίανση του θεσμού και όχι για την κατάργησή του.
Απαιτούμε, και είμαστε πρόθυμοι να διαλεχθούμε για τη μορφή της υλοποίησης των ακόλουθων αιτημάτων μας.
- Τη μη ιδιωτικοποίηση της Παιδείας. Όλοι γνωρίζουμε ότι η Παιδεία σήμερα περνάει κρίση. Η κρίση αυτή είναι παντού έντονη αλλά, από πολλές απόψεις, εστιάζεται στο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Τα ελληνικά πανεπιστήμια δεν είναι σε θέση να ανταγωνιστούν οποιονδήποτε, αφού ούτε τα χρήματα έχουν για να το κάνουν, ούτε την ευελιξία και ίσως τη θέληση για να το πράξουν. Αναλογιζόμενοι μόνο το γεγονός της ύπαρξης ελλιπούς διδακτικού προσωπικού και μηδαμινής τεχνικής υποστήριξης ή υλικοτεχνικής υποδομής, αντιλαμβανόμαστε τη σοβαρότητα της κατάστασης - ας μη μιλήσουμε για την ερευνητική δραστηριότητα των πανεπιστημίων μας. Πώς, λοιπόν, αυτά τα πανεπιστήμια θα ανταγωνιστούν τα όποια ιδιωτικά ιδρύματα, όταν τα δεύτερα θα έχουν οικονομική αυτοτέλεια και αυτάρκεια, θα επιλέγουν αυτά τους καθηγητές και τους μαθητές. Ο ανταγωνισμός πιστεύουμε ότι είναι θεμιτός όταν γίνεται επί ίσοις όροις. Και ίσοι όροι δεν είναι εξασφαλισμένοι για τα σημερινά πανεπιστήμια της χώρας μας. Ας μην αναφερθούμε στις σοβαρές πιθανότητες για κερδοσκοπισμό στον οποίο μπορεί τα ιδιωτικά πανεπιστήμια να επιδοθούν.
- Την άμεση σύσταση υπερκομματικής επιτροπής που θα έχει ως σκοπό τη χάραξη της εκπαιδευτικής πολιτικής της χώρας. Την ανάληψη πρωτοβουλιών απ’ το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, ώστε να εγκαταλείψει τον παθητικό συμβουλευτικό του ρόλο και να περάσει στην ενεργητική πολιτική προτείνοντας μεθόδους και μέσα για την επίλυση των χρόνιων προβλημάτων της Παιδείας μας.
- Τη αλλαγή του τρόπου διδασκαλίας των μαθημάτων ώστε από το παθητικό ατομικό σύστημα, που στηρίζεται στη στείρα απομνημόνευση, να περάσουμε στις ενεργητικές μεθόδους διδασκαλίας, όπου ο μαθητής ανακαλύπτει, υπό την καθοδήγηση του δασκάλου και τη συνεργασία με τους συμμαθητές του, τη γνώση. Την αλλαγή του εκπαιδευτικού συστήματος ώστε να βγάζει ολοκληρωμένες προσωπικότητες και όχι ολοκληρωμένα μαγνητόφωνα, μαζικοποιημένα άτομα με έλλειψη ενδιαφέροντος για τα κοινά, την κοινωνία, τα σύγχρονα προβλήματα.
- Την απελευθέρωσή μας από τα καταπιεστικά δεσμά του φόρτου εργασίας. Είναι κοινό μυστικό ότι οι πιο σκληρά εργαζόμενοι στην Ελλάδα είμαστε εμείς οι μαθητές, που, χαραμίζοντας το δυναμικό μας σε ανούσια πράγματα, επιβεβλημένα από το όλο σύστημα, αναγκαζόμαστε να συμβιβαστούμε, αν θέλουμε να έχουμε κάποιες ελπίδες για εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
- Τη δημιουργία πραγματικών Παιδαγωγικών Σχολών, όπου οι καθηγητές θα μαθαίνουν την τέχνη της παιδαγωγικής και θα μαθαίνουν να μας συμπεριφέρονται ως ανθρώπους, σαν ακατέργαστα διαμάντια, που πάνε στο σχολείο όχι για να γίνουν αποθήκες αραχνιασμένων και στην πλειοψηφία τους άχρηστων γνώσεων, αλλά για ν’ αναπτύξουν το λογικό τους, την ηθική τους, την προσωπικότητά τους και το πνεύμα τους εν τέλει.
- Την επιμόρφωση των καθηγητών τακτικά πάνω στις τελευταίες εξελίξεις στο χώρο της επιστήμης τους.
- Την αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό των βιβλίων και την αλλαγή του τρόπου μετάδοσης των γνώσεων, μέσα από τη χρήση εποπτικών μέσων.
- Την αναδιάρθρωση των αναλυτικών προγραμμάτων και την τακτική αναθεώρησή τους.
- Την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών αλλά και την επινόηση, κατόπιν προβληματισμού, ώστε να μη παραβιάζονται οι αρχές της σύγχρονης ψυχολογίας και να μη δοθεί στήριγμα σε οποιοδήποτε αυταρχισμό, ενός τρόπου πραγματικού και δίκαιου ελέγχου των μαθητών, ώστε δημοκρατία και ελευθερία να μη μεταφράζονται σε αναρχία και ασυδοσία, ούτε ο έλεγχος σε υποτέλεια των μαθητών και αυταρχισμό.
- Τη δραστική αύξηση των κονδυλίων για την Παιδεία (τουλάχιστον 15% του προϋπολογισμού του Κράτους).
- Την κατάργηση του συστήματος Παιδαγωγικού Ελέγχου, που, κατά τη γνώμη μας, επιτρέπει τους αυταρχισμούς και διαιωνίζει την υποκειμενικότητα που ήδη δεσπόζει στις μεθόδους αξιολόγησης των μαθητών και των επιδόσεών τους.
- Τη μη διεξαγωγή των πενθήμερων ή επταήμερων εκδρομών της Γ’ Λυκείου μέσα στις διακοπές των Χριστουγέννων ή του Πάσχα.
Αντιλαμβανόμαστε ότι αυτά τα αιτήματα ίσα που αγγίζουν την ουσία του προβλήματος που λέγεται Ελληνική Παιδεία. Θεωρούμε ότι τα περισσότερα είναι αιτήματα δίκαια και σωστά, που δίνουν ίσως κατευθυντήριες γραμμές για την αναζήτηση τρόπων επίλυσης των προβλημάτων της Παιδείας.
