Ο Αρχιεπίσκοπος πέθανε, ζήτω ο Αρχιεπίσκοπος!

Από καιρό ήθελα να γράψω κάτι για τον Χριστόδουλο, αλλά δεν ένιωθα έτοιμος. Τελικά με πρόλαβε ο χρόνος και ο Χριστόδουλος πέθανε… Τι να γράψω τώρα;

Ο μακαριστός δεν μου ήταν ποτέ συμπαθής. Ψέμματα, στην αρχή ίσως, τις πρώτες μέρες, που φάνηκε να επιχειρεί ένα άνοιγμα της Εκκλησίας στην κοινωνία, να τον είχα συμπαθήσει. Πολύ γρήγορα όμως, η πραγματικότητα ήρθε να διαψεύσει κάθε κρυφή ελπίδα που μπορεί να είχα για μια Εκκλησία σύγχρονη κι ανθρώπινη. Αντί του μεγάλου ιεράρχη, του πνευματικού ηγέτη, μας έλαχε πολιτικάντης με ράσα, μέγιστος δημαγωγός, φανατικός, μισαλόδοξος, οπισθοδρομικός. Ένας εμποράκος του Φόβου:

Γι΄ αυτό και έχουμε κάθε λόγο να προσευχόμαστε για μια νέα εποχή στην εκκλησιαστική ηγεσία, για έναν νέο λόγο που δεν θα κολακεύει τους φόβους μας, μα θα τους παρηγορεί, δεν θα απαντά με μισαλλοδοξία στην ξενοφοβία μας και δεν θα φιλοδοξεί να εθναρχήσει, κατά βαρβάρων δωρούμενη, αλλά να συμφιλιώσει.

Παύλος Τσίμας, Τα Νέα, 2/2/2008

Πολύ γρήγορα ο Χριστόδουλος εγκατέλειψε τον εκκλησιαστικό λόγο (αν τον κατείχε ποτέ) και αφοσιώθηκε σ’ αυτό που του πραγματικά επιθυμούσε: την πολιτική!

Εντέλει, η αλήθεια που λογοκρίθηκε ήταν ότι ο συγκεκριμένος άνθρωπος είχε γαλουχηθεί στην καρδιά των παραεκκλησιαστικών οργανώσεων, στην διαβόητη Χρυσοπηγή, όπου η χριστιανική παιδεία παρέμενε ηθικής και δικανικής τάξεως, μια παιδεία μικρονοϊκή, σχολαστική και πουριτανική, διαποτισμένη από την εθνικοφροσύνη της επταετίας και απ’ την αρνητική αύρα ατόμων όπως ο Πειραιώς Καλλίνικος.

Ευγένιος Αρανίτσης, Ελευθεροτυπία, 10/2/2008

Με τρόπο που κανείς μέχρι εκείνη την ώρα δεν είχε τολμήσει, μετέτρεψε τον άμβωνα σε μπαλκόνι πολιτικού. Τα μικρόφωνα και οι κάμερες εισέβαλαν στους ναούς και οι τηλεοράσεις μετέδιδαν τον κάθε του λόγο, το κάθε του νεύμα, το κάθε σπάσιμο της φωνής, το κάθε δάκρυ. Όπως ο μάγος Saruman στον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών, έτσι και ο δηλητηριώδης λόγος του Χριστόδουλου μάγεψε το πανελλήνιο. Και ο Φόβος γράπωσε τους πάντες.

Απειλείται η παράδοσή μας, απειλείται η γλώσσα μας, απειλείται η Εκκλησία, απειλείται η Ορθοδοξία μας, απειλείται η Χώρα μας, απειλείται το Έθνος!

Kαι οι δημόσιες τοποθετήσεις του εδράζονταν πάντα στο πεντάπτυχο «εθνικισμός – λαϊκισμός – κρατισμός – θεοκρατία – οπισθοδρόμηση»: αυτές οι «αξίες» υπήρξαν πάντοτε το πολιτικοκοινωνικό υπόβαθρο της δημόσιας δράσης του.

Δημήτρης Φύσσας, Athensvoice (απ’ το ιστολόγιο Ροΐδη Εμμονές)

Τα πάντα απειλούνταν! Ο Ελληνισμός δεχόταν απειλές κι επιθέσεις από παντού! Εσωτερικοί και ξένοι εχθροί επιθυμούσαν να μας διασύρουν, να μας αλλοτριώσουν, να μας ξεπουλήσουν, να μας καθυποτάξουν! Κάθε προσπάθεια εκσυγχρονισμού της κοινωνίας εκλαμβάνονταν ως απειλή. Και όταν κάποιος φοβάται, είτε παραλύει απ’ το φόβο, είτε επιτίθεται.

Ο Χριστόδουλος, ως καλός ποιμένας, έβαλε το φόβο για κάθε τι νέο και διαφορετικό στις καρδιές των πιστών. Εκεί που αυτές οι άναρθρες κραυγές φόβου ακούγονταν μόνο από κάποιους περιθωριακούς ακροδεξιούς και κάτι καραγκιόζηδες παρακμιακών τηλεοπτικών σταθμών, ξάφνου τα μισαλόδοξα λόγια τους άρχισαν ν’ ακούγονται απ’ τα χείλη του ίδιου του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος! Εκπληκτικός λαϊκιστής, μετέτρεψε το ποίμνιο στο “λαό της Εκκλησίας”, το μόνο αυθεντικό λαό της Ελλάδος!

Αναμφισβήτητα μια από τις μεγάλες συγκρούσεις για τις οποίες θα θυμόμαστε για πολύ καιρό ακόμη τον Χριστόδουλο, ήταν η μάχη για τις ταυτότητες και την απαλοιφή του θρησκεύματος. Αυτό που επιχείρησε και εν πολλοίς κατάφερε ο Χριστόδουλος, ήταν η εκκλησία να καθιερωθεί στη συνείδηση του κόσμου ως ισότιμος εταίρος στις υποθέσεις του Κράτους. Οργή λαού, οργή Θεού! Μόνο που αυτόν τον λαό τον κατηύθυνε ο Χριστόδουλος ανεμίζοντας το Λάβαρο της Αγίας Λαύρας! Εναντίον ποιου; Εναντίον της κυβέρνησης αυτού του τόπου!!!

Σ’ αυτή τη σύγκρουση, θα έλεγε κανείς ότι ο μεγάλος ηττημένος ήταν ο Χριστόδουλος. Κάθε άλλο. Λίγα χρόνια μετά, το ΠΑΣΟΚ έχανε τις εκλογές και η Δεξιά του Κυρίου αναλάμβανε τα ηνία της χώρας. Η Νέα Διακυβέρνηση νομιμοποίησε με τη στάση της τη συμπεριφορά και τις παρεμβάσεις Χριστόδουλου. Χρειάστηκαν τα μεγάλα σκάνδαλα στην Εκκλησία για να μπορέσει ν’ ανασάνει ο Καραμανλής και να επαναδιαπραγματευτεί τους όρους της συνεργασίας τους.

Η ζημιά όμως, είχε γίνει. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα όλων, η απόσυρση του βιβλίου της Ιστορίας της ΣΤ’ Δημοτικού. Ο δε Εκσυγχρονισμός, περισσότερο ως ανάθεμα ακούγεται πλέον, τον δε Σημίτη, ιεροκήρυκα και αρχιεπίσκοπο του Εκσυγχρονισμού, κανείς δε θέλει να το ξέρει, ούτε καν το Κόμμα του!

Η ελληνική κοινωνία, τα τελευταία δέκα χρόνια, έκανε μια δεξιά στροφή. Δυστυχώς, όχι στα οικονομικά θέματα, αφού και η Νέα Διακυβέρνηση διαψεύδοντας κάθε έννοια φιλελευθερισμού στην Οικονομία παραμένει μια απελπιστικά λαϊκιστική και κρατικιστική Δεξιά, αλλά σε θεμελιώδη θέματα αξιών. Ο Χριστόδουλος ως ηγέτης της Εκκλησίας, έπαιξε έναν πολύ σημαντικό ρόλο στο να συντελεστεί αυτή η δεξιά στροφή.

Η χειρότερη κληρονομιά του συντηρητισμού είναι ο φόβος. Αυτός που έχει φωλιάσει στην ελληνική κοινωνία και την παραλύει. Γίνεται δε αυτοεκπληρούμενη προσδοκία. Σε περιόδους ραγδαίων αλλαγών, η στασιμότητα του συντηρητισμού χειροτερεύει τη θέση μιας κοινωνίας, με αποτέλεσμα το «όπισθεν ολοταχώς» να φαντάζει λογική θέση. Αυτό το εικονικό καταφύγιο ενός «ιδανικού παρελθόντος» μπορούσε να το προσφέρει καλύτερα απ’ όλους ένας εύγλωττος ιεράρχης.

Πάσχος Μανδραβέλης, Καθημερινή, 3/2/2008

Τα πράγματα θα μπορούσαν να ήταν πολύ διαφορετικά με κάποιον άλλο Αρχιεπίσκοπο στο τιμόνι της Εκκλησίας όλ’ αυτά τα δέκα χρόνια που πέρασαν.

Η Δεξιά είχε βρει τον Ανδρέα της. Ο Χριστόδουλος ήταν ο πνευματικός ηγέτης της Δεξιάς. Με τη στάση του και τις παρεμβάσεις του, έβγαλε απ’ την αφάνεια την πιο οπισθοδρομική και συντηρητική μερίδα της ελληνικής κοινωνίας. Έκανε ζημιά ανυπολόγιστη που ακόμα και τώρα δεν έχουμε αρχίσει να διορθώνουμε.

Και άνοιξε δρόμους. Γκρεμίζοντας, εννοείται. Όσα έφτανε κι όσα μπορούσε απ’ όσα έχτιζαν και χτίζουμε αιώνες τώρα, με και για την κοινωνία των εθνών, με και για τα ανθρώπινα δικαιώματα, με και για τον εξανθρωπισμό του ανθρώπου. Άνοιξε λοιπόν δρόμους, δημιούργησε προηγούμενα και «δεδικασμένα». Έτσι, ακόμα και με το θάνατό του, δεν θα κλείσει ένα κεφάλαιο (τι κεφάλαιο! τόμος ολόκληρος) της ζοφερής μας ιστορίας, δεν θα ξυπνήσουμε δηλαδή από ‘ναν εφιάλτη, αλλά θα συνεχίσουμε να τον ζούμε τον εφιάλτη που μας δημιούργησε.

Γιάννης Η. Χάρης, Τα Νέα, 9/2/2008

Δεν μπορώ παρά ν’ αφήσω έναν αναστεναγμό ανακούφισης που η Δεξιά και η Συντήρηση χάνουν έναν τόσο ικανό δημαγωγό, έναν τόσο ικανό λαϊκιστή, έναν τόσο ικανό ηγέτη.

Το δύσκολο έργο τώρα τό’ χουμε εμείς. Όλοι εμείς που (αυτο)αποκαλούμαστε προοδευτικοί.

Μετά την ακραία παρεμβατικότητα του Χριστόδουλου, ο νέος Αρχιεπίσκοπος δηλώνει ότι είναι “ίσος μεταξύ ίσων”, ότι δεν είναι παρά “ο πρόεδρος της Ιεράς Συνόδου”, ότι πρέπει να προστατεύσουμε το Φανάρι “ως κόρη οφθαλμού”. Θέλω να τα εκλάβω ως δείγματα αλλαγής στάσης στην ηγεσία της Εκκλησίας. Θέλω να πιστεύω ότι ο νέος Αρχιεπίσκοπος διαβάζει την πρόσφατη δημοσκόπηση όπως εγώ, και να έχει καταλάβει ότι ο κόσμος δε θέλει έναν κραυγαλέο αρχιεπίσκοπο, κάποιον που φυτρώνει εκεί που δεν τον σπέρνουν, κάποιον που προσπαθεί να συνδιοικήσει και να συγκυβερνήσει, αλλά έναν πνευματικό ηγέτη που θα τον στηρίξει στις δύσκολες ώρες, θα τον παρηγορήσει, μα πάνω απ’ όλα, θα τον εμπνεύσει και θα του δώσει ελπίδα.

Εξακολουθώ να ελπίζω.